ਜਨ’ ਸ਼ਬਦ ਚ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ, ਵਿਨੈ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ‘ਜੈਨ’:ਭਾਰਤ ਕੇਸਰੀ ਡਾ.ਵਰੁਣ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ

 ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਖੁਰਮੀ, ਮਾਨਸਾ, 4 ਨਵੰਬਰ:ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀਮਦ ਉੱਤਰਾਧਿਐਨ ਸੂਤਰ ਦਾ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਰਗਰਭਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਭਾਰਤ ਕੇਸਰੀ, ਓਜਸਵੀ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰ ਡਾ. ਵਰੁਣ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰਾਵਕ- ਸ਼ਰਾਵਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਿੱਠ-ਬੋਲੜੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਤੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਸ੍ਰੀ ਰੂਪੇਸ਼ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ‘ਰਜਤ’ ਵੱਲੋਂ ਸੂਤਰ ਦੀ ਮੂਲ ਵਾਚਨਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੌਰਾਨ ਡਾ. ਵਰੁਣ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ 15ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਸਭਿਕਸ਼ੂ’ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮੌਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਭਿਕਸ਼ਾਚਰੀ ਤਪ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਕਸ਼ੂ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੀਖ ਅਤੇ ਭਿਕਸ਼ਾ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੀਨ-ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਗਈ ਵਸਤੂ ਭੀਖ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦੇ ਨਿਰਬਾਹ ਲਈ ਮੰਗੀ ਗਈ ਵਸਤੂ ਭਿਕਸ਼ਾ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। 16ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਸਮਾਧੀ ਸਥਾਨ’ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਸਾਧਨਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਰਥ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚਰਿਆ ਦਾ ਅਰਥ ਆਤਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਚੰਡਾਲ ਕੁਲ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ‘ਜਨ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਨੈ-ਵਿਵੇਕ ਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ‘ਜੈਨ’ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਕੋਈ ਜਾਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਇਕ ਉੱਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 17ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਪਾਪਸ਼੍ਰਮਣ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਾਧੂ ਚੰਗੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਸਾਧਨਾ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਵਿਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪਸ਼੍ਰਮਣ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਗੋਚਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮਾਚਰਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਸਾਧੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਵਕ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਆਚਾਰ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਜਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੱਚ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਯਸਾਰ ਦੇ ਭਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਰਾਜਾ ਸਿਧਾਰਥ ਦੇ ਸੁੱਖ, ਵੈਭਵ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੀਰਥੰਕਰ ਦਾ ਆਗਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਕ ਦਾ ਨਾਮ ਵਰਧਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦੇਵਾਨੰਦਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਲਾ ਦੇ 14 ਸੁਪਨਿਆਂ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਾਲਕ ਵਰਧਮਾਨ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹਿ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਥਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਲਾ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਰਧਮਾਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਹ ਹਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੰਦੀਵਰਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜੇਕਰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਵੈਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਤੰਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਵਰਧਮਾਨ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜਸੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੰਦੀਵਰਧਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਭਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮੌਕੇ ਸੇਵਾ ਸਮਰਾਟ, ਉਪ-ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਗੁਰਦੇਵ ਸ੍ਰੀ ਪੰਕਜ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮੰਗਲ ਪਾਠ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਫੋਟੋ 8: ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਦੇ ਜੈਨ ਸੰਤ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ।-