(ਸਮਾਰਟ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਦ ਸਮਾਰਟ ਬਣੋ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਭੇਂਟ ਨਾ ਚੜ੍ਹਨ ਦਿਓ)

  ਅਜੋਕੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਕਨੀਕ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ, ਸਮਾਰਟ ਟੀਵੀ, ਸਮਾਰਟ ਸਪੀਕਰ, ਸਮਾਰਟ ਵਾਚ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਮਾਰਟ ਬਲਬਾਂ ਅਤੇ ਫਰਿੱਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਨਵਾਂ ‘ਸਮਾਰਟ’ ਯੰਤਰ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤਾ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾ ਉਹ ਹੈ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜਤਾ (Privacy) ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ।

   ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂ ਸਸਤੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਾਡਾ ਨਿੱਜੀ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਾਰਟ ਵਾਚ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਸੌਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਕਿੰਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਰਟ ਟੀਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਰਟ ਫਰਿੱਜ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ (Advertising) ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਇੱਕ ‘ਪ੍ਰੋਡਕਟ’ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

   ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਡਿਵਾਈਸਿਸ ਦੇ ਢੇਰ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਰ ਯੰਤਰ ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਹੈਕਰ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ਜਾਂ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸਮਾਰਟ ਸਪੀਕਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਮਾਰਟ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਹੈਕਿੰਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰਟ ਖਿਡੌਣੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ

    ਤਕਨੀਕ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਡਿਵਾਈਸਿਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਖੁਦ ਸਮਾਰਟ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਵਾਈ-ਫਾਈ (Wi-Fi) ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:

ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਡਿਵਾਈਸ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Security System) ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਓ। ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹੀ ਖਰੀਦੋ।

ਪਾਸਵਰਡ ਅਤੇ ਟੂ-ਫੈਕਟਰ ਆਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ: ਨਵੀਂ ਡਿਵਾਈਸ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਉਸਦਾ ਡਿਫਾਲਟ ਪਾਸਵਰਡ (Default Password) ਬਦਲਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਸਵਰਡ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਟੂ-ਫੈਕਟਰ ਆਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।

ਵੱਖਰਾ ਨੈੱਟਵਰਕ (Guest Wi-Fi): ਆਪਣੇ ਸਮਾਰਟ ਘਰੇਲੂ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਾਊਟਰ ਦੇ ਗੈਸਟ (Guest) ਨੈੱਟਵਰਕ ‘ਤੇ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਮਾਰਟ ਬਲਬ ਜਾਂ ਟੀਵੀ ਹੈਕ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਲੈਪਟਾਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਡਾਟਾ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ।

ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਅਪਡੇਟ (Software Updates): ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਡਿਵਾਈਸਿਸ ਦੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਹ ਅਪਡੇਟਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ (Permissions) ਬੰਦ ਕਰੋ: ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਐਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਐਪ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ, ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਐਕਸੈਸ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਿਵਾਈਸਿਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਓ।

   ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਸੋਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਸ਼ੀਨ ਜਾਂ ਡਿਵਾਈਸ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਜਤਾ ਦਾ ਆਖਰੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਭੇਂਟ ਨਾ ਚੜ੍ਹਨ ਦਿਓ। ਜਾਗਰੂਕ ਰਹੋ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੋ।

ਚਾਨਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਪਿੰਡ ਗੁਰਨੇ ਖ਼ੁਰਦ (ਮਾਨਸਾ), ਸੰਪਰਕ 9876888177