ਮਨ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਸੀ।ਕੀ ਕਰਾਂ ਕੀ ਨਾ ਕਰਾਂ ਦੀ ; ਦੁਚਿੱਤੀ ਘੇਰੀ ਖੜੀ ਸੀ। ਸੋਚਿਆ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ ,ਗੱਲ ਬਣੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂ ਕੁਝ ਘੁੰਮਿਆ ਜਾਵੇ । ਮਨ ਦੇ ਚੁਰਾਹੇ ‘ਚ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਇਛਾਵਾਂ ਟਕਰਾ ਕੇ ਖਿੱਝ ਗਈਆਂ। ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ‘3 ਈਡੀਅਟਸ’ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖੀ ਜਾਵੇ । ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿੰਨੇ ਵਾਰ ਵੇਖੀ, ਓਨੀ ਵਾਰ ਸਹਿਜ ਹੀ ਹੋਇਆ, ਹੱਸਿਆ ਵੀ ਬਹੁਤ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਜਵਾਨ ਰੰਗ ਵੀ ਦੇਖੇ, ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਵੀ ਵੇਖੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਰੰਗ।ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਚਾਨਕ ਗ਼ਮਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ‌ਗੀ। ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਕੀ ਤੋਂ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ!
ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੈਂਚੋ (ਰਨਛੋਰ ਦਾਸ ਚਾਂਚੜ ਉਰਫ ਫੂੰਸੁਖ ਵਾਂਗਡੂ) ਲੱਭ ਗਿਆ ਹੈ।ਉਹ ਸ਼ਿਮਲੇ ਚ ਹੈ। ਕਾਰ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵੱਲ ਤੁਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨੰਬਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ –

..ਵਹਿਤੀ ਹਵਾ ਸਾ ਥਾ ਵੋਹ
ਉੜਤੀ ਪਤੰਗ ਸਾ ਥਾ ਵੋਹ
ਕਹਾਂ ਗਯਾ ਉਸੇ ਢੂੰਡੋ …

ਜਿਵੇਂ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨਹੀਂ, 29 ਜੂਨ 2026 ਦਾ ਕਲਹਿਣਾ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ‘ਚ ਭਾਰੇ ਹਥੌੜੇ ਵਾਂਗ ਵੱਜਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ।
ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਲਦੇਵ ਸਿੱਧੂ ਉੱਡਦੀ ਪਤੰਗ ਵਰਗਾ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ, ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਪਤੰਗ ਵਰਗਾ।ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਾਹ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹਵਾ ਵਰਗਾ। ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਤਿੱਖੜ ਧੁੱਪਾਂ, ਠੰਡੀ ਠਾਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਲਈ :

ਕਹਾ ਗਯਾ ਉਸੇ ਢੂੰਡੋ …

ਭਰੇ ਮੇਲੇ ‘ਚੋਂ ਅਚਾਨਕ ਤੁਰ ਗਏ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲੀ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਖਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਤਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਨਾ, ਨਹੀਂ ਮੁੜਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੁਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲੀ ‘ਚੋਂ ਯਾਰ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰਲਾਲ ਗੁਰਨੇ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ।ਬਲਦੇਵ ਸਿੱਧੂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਡੀ ਐਮ ਸੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਰਿਹਾ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬਿਗੜੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਸਾਥੋ ਸਦਾ ਲਈ ਖੋਹ ਲਿਆ।
ਸਾਡਾ ਹਾਣੀ 52 ਸਾਲਾ, ਨਿਤ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਿਹਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਚਾਨਕ ਤੁਰ ਗਿਆ…
ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਾਠਕ, ਸੰਜੀਦਾ ਮਨੁੱਖ, ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪਿਓ, ਪਿਤਾ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਮੋਹਵੰਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ…
ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲੀ ਦਾ ਸੁਮੇਰੂ ਮਣਕਾ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ..
ਪਿਆਰਾ, ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਹੁਣ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖੇਗਾ…
ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ਝੁੰਗਲਮਾਟਾ ਮੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਹੈ ਪਰ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰਤੀ ਚ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ:

…ਹਮ ਕੋ ਤੋ ਰਾਹੇਂ ਥੀਂ ਚਲਾਤੀਂ
ਵੋਹ ਖ਼ੁਦ ਅਪਨੀ ਰਾਹ ਬਨਾਤਾ
ਗਿਰਤਾ ਸੰਭਲਤਾ ਮਸਤੀ ਮੇਂ ਚਲਤਾ ਥਾ ਵੋਹ…
ਹਮਕੋ ਕਲ ਕੀ ਫ਼ਿਕਰ ਸਤਾਤੀ
ਵੋਹ ਬਸ ਆਜ ਕਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਤਾ
ਹਰ ਲਮਹੇ ਕੋ ਖੁੱਲ ਕੇ ਜੀਤਾ ਥਾ ਵੋਹ…..

ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੇਵ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਸਨ ।ਉਸ ਦੀ ਮਸਤੀ ,ਸਾਡੇ ਫ਼ਿਕਰ । ਅਸੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਟਾਲ਼ ਕੇ ਮਸਤੀ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚ ਗਲਤਾਨ ਹੁੰਦਾ।…
ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ- ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਲੁਤਫ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਗਾਇਕ ‘ਸ਼ਾਨ’ ਦੀ ਲੰਬੀ ਹੇਕ ਪਹਾੜਾਂ ਚ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਗੂੰਜ ਮੇਰੇ ਕੰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ

..ਕਹਾਂ ਸੇ ਆਇਆ ਥਾ ਵੋਹ…

41 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1985 ‘ਚ ਅਸੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਭੀਖੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਾਂ।ਜਮਾਤ ਛੇਵੀਂ ।ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਮਾਸੂਮ, ਸੰਗਾਊ ਤੇ ਖੁਸ਼ਦਿਲ।ਮੈਂ ਸਿਰੇ ਦਾ ਸ਼ਰਾਰਤੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਖ਼ਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਜਾ ਲਵਾਈ। ਮੇਰੀ ਐਨੀ ਖੜਕੈਂਤੀ ਹੋਈ ਕਿ ਹੋਰਨਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਸਾਂ ਪਰ ਬਲਦੇਵ ਦਾ ਅਕਸ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਪੜ੍ਹਾਈ ‘ਚ ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾਂ ਸਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਛੇਵੀਂ ‘ਚ ਚੜਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਆੜੀ ਤੋੜ ਲਈ। ਉਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਨਵੇਂ ਦੋਸਤ ਬਣਾ ਲਏ ।ਗਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਬਣਦੀਆਂ।ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ‘ਚ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ ;ਉਝ ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸਾਂ। ਉਹ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬੱਲੇਬਾਜ, ਔਸਤ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗੇਂਦਬਾਜ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਫੀਲਡਰ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ -ਖੇਡਦਿਆਂ ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਸੰਘਣੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ । ਗ਼ੁਰਬਤ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭਰਨ ਲਈ ਫੀਸਾਂ ਮਸਾ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ‘ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਮਰਾਟ’ ਜਾਂ ‘ ‘ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੀ ਦੁਨੀਆ’ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਗਾ-ਗਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ । ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਕੋਈ ਬਾਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਜਾਂ ਚਿੱਠਾ( ਕਿੱਸਾ) ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੇ।ਸਕੂਲ ਵੱਲੋਂ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਮਨਾਹੀ ਸੀ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਭੀਖੀ ‘ਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲੱਗੇ ।ਦੋਸਤੀਆਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਇਆ। ਖੁਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖੋ, ਗੁਰਲਾਲ ਗੁਰਨੇ ,ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ, ਰੁਪਿੰਦਰਜੀਤ, ਰਾਜ ਧਲੇਵਾਂ, ਕਰਨੈਲ ਬਾਵਾ, ਅਮਰੀਕ ਭੀਖੀ, ਅਵਤਾਰ ਦੋਦੜਾ, ਸੁਰੇਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਦੋਸਤ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ।ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ। ਸਾਡੀ ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਰੁਚੀ ਲੈਣ ਲੱਗੀ । ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ,ਸ਼ਿਵ, ਪਾਸ਼ , ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ, ਜਸਵੰਤ ਕੰਵਲ ਸਾਡੇ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲੱਗੇ। ਨਸ਼ੇ, ਕੁੜੀਆਂ- ਚਿੜੀਆਂ, ਲੜਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ… ਪੜ੍ਹਨਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਨਸ਼ਾ ਸੀ…
… ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ- ਸੋਚਦਾ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਅੰਤਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਿਮੋਟ ਚੁੱਕ ਗੀਤ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ:

..ਸੁਲਗਤੀ ਧੂਪ ਮੇਂ ਛਾਓਂ ਕੇ ਜੈਸਾ ਰੇਗਸਤਾਨ ਮੇਂ ਗਾਓਂ ਕੇ ਜੈਸਾ
ਮਨ ਕੇ ਘਾਓ ਮੇਂ ਮਰਹਮ ਜੈਸਾ ਥਾ ਵੋਹ…
ਹਮ ਸਹਿਮੇ ਸੇ ਰਹਿਤੇ ਕੂਏ ਮੇਂ
ਵੋਹ ਨਦੀਆ ਮੇਂ ਗੋਤੇ ਲਗਾਤਾ
ਉਲਟੀ ਧਾਰਾ ਚੀਰ ਕੇ
ਤੈਰਤਾ ਥਾ ਵੋਹ…
ਬਾਦਲ ਆਵਾਰਾ ਥਾ ਵੋਹ
ਯਾਰ ਹਮਾਰਾ ਥਾ ਵੋਹ
ਕਹਾਂ ਗਯਾ ਉਸੇ ਢੂੰਡੋ….

ਮੇਰਾ ਮਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, “ਬਲਦੇਵ ਤੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਆਪਾਂ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਇਸਦਾ ਹਰ ਸ਼ਬਦ, ਹਰ ਸਤਰ, ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਹਰ ਧੁਨੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।ਤੇਰੇ ਤੇ ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਰਲਗੱਡ ਹੋ ਰਹੇ ਨੇ ।ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਫੁਨਸੁਖ ਵਾਂਗਡੂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਤੁਰ ਗਏ ਯਾਰ ਖੁਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖੋ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਪਰ ਰੈਂਚੋ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਚ ਤੂੰ ਹੈਂ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋਵੇਂ ਇਡੀਅਟਸ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਾਂ …।”
ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਮੋਇਤਰਾ ਦੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਣ ਗਏ ਹੋਵੇ । ਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸਵਾਨੰਦਨ ਕਿਰਕਿਰੇ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਜਿਸ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ‘ਚ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਚੁੰਮਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ।ਉਹ ਹੱਥ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਲਮ ਫੜ ਉਸਨੇ ਇਹ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇੰਦੌਰ ਚ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਉਸਨੇ ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਵਾਹ! ਬਲਦੇਵ ਉਵੇਂ ਦਾ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਆਮਦ ਤਪਦੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਘਣਛਾਵੇਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸੀ ।ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਤੰਗੀਆਂ ਸਮੇਂ ਮਰਨਹਾਰੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜ਼ਖਮਾਂ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਮੱਲਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤਾਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ।
ਉਸਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਨਿਉਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਰੁੱਖ ਫੈਲਣ ਫਲ਼ਣ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।ਉਹ ਇਸ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਚ ਨਖਲਿਸਤਾਨ ਬਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਿਹੜੀ ਖੜਸੁਕਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂ, ਕਿਸ ਔੜ ਦਾ ਨਾਂ ਲਵਾਂ ਜਿਸ ‘ਚ ਉਹ ਝਰਨਾ ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹ ਸਤਰ ਮਨ ਚ ਅੱਗ ਮਚਾ ਰਹੀ ਹੈ:

..ਯਾਰ ਹਮਾਰਾ ‘ਥਾ’ ਵੋਹ ..

ਇਹ ‘ਥਾ’ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਚ ਬਰਛੀ ਵਾਂਗ ਖੁੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ ।’ਥਾ’ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਾਰ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਕਾਇਮ ਹਾਂ ਤੇ ਲਿਖ ਰਿਹਾਂ ।ਉਹ ਤਾਂ ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਯਾਰ ਸੀ। ਪਰ ‘ਥਾ’ ਸ਼ਰੀਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੀਤੇ 30 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਇਕੱਠੇ ਘੁੰਮੇ। ਲਦਾਖ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੋਆ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਜ।ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ।ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ‌। ਪਹਾੜ ਉਸਦੇ ਯਾਰ। ਘੁੱਟ ਲਾ ਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਂਭਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ । ਸਿਰੇ ਦਾ ਡਰਾਈਵਰ । ਛੇ-ਛੇ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕਾਰ ਚਲਾ ਕੇ ਵੀ ਉੱਤਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਕਾਰ ਨੂੰ ਥਾਪੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਲਲਕਰਾ ਮਾਰਦਾ, ‘ਵਾਹ ਨੀ ਬੱਕੀਏ ਨਜ਼ਾਰਾ ਲਿਆ ‘ਤਾ।” ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ;

ਤੂੰ ਲੰਬੀ ਸੈਰ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕੀ
ਕੰਧ ਘੜੀ ਦੀ ਹਾਕ ਨਾਲ
ਉੱਠ ਸੈਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ
ਇਹ ਤੇਰਾ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਸੀ

ਇੰਝ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ
ਲੰਬੀਆਂ ਸੈਰਾਂ ‘ਤੇ
ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਦਾ
ਕਾਰਾਂ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ
ਤੁਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ
ਤੂੰ ਬੈਗ ‘ਚ
ਕੱਪੜੇ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਪਾਉਂਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਉਸ ‘ਚ ਚਾਅ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਂ

ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤੈਹਾਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੋਲਦਾ

ਪਹਾੜ
ਝਰਨੇ
ਪੱਥਰ
ਨਦੀਆਂ
ਵਾਦੀਆਂ
ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੀਆਂ
ਤੇ ਤੇਰੀ ਹਰ ਕਿਲਕਾਰੀ
ਉਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਚ
ਗੀਤ ਬਣ ਕੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ…

ਬੀਤੇ ਸਾਲਾਂ ਚ ਉਸ ਨੇ ਅਮੋਲਕ ਡੇਲੂਆਣਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੜੀ ਧਰਤੀ ਗਾਹੀ ਸੀ। ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਉਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਗਰੁੱਪ ‘ਰਾਂਝਣ ਯਾਰ ਬਿਨਾ’ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਦਿਲਚਸਪ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ।ਬਹੁਤ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬ ।
ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਟੂਰ ਯਾਤਰਾ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ।ਅਸੀਂ ਕਸੌਲੀ ਗਏ ।ਕਸੌਲੀ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ। ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੇਟਾ ਰਾਹੁਲ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਕਹਿੰਦਾ, “ਪਾਪਾ ਜੀ ਬਿਨਾਂ ਅਪੁਆਇੰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ।” ਬਲਦੇਵ ਕਹਿੰਦਾ, “ਆਹ ਬੈਠੇ ਹਾਂ ਜੀ ।ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਠਕ, ‘ਮੌਜ ਮੇਲਾ’, ‘ਰੰਨਾ ‘ਚ ਧੰਨਾ’, ‘ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੇਲ’ ਸਭ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ, ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।” ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਗਾਲ਼ਾਂ ਵੀ ਕੱਢਣ, ਪਿਆਰ ਵੀ ਜਤਾਉਣ, ਥਾਪੜਾ ਵੀ ਦੇਣ। ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਬਲਦੇਵ ਸਿੱਧੂ ਕਹਿੰਦਾ, “ਅਸੀਂ ਜੀ ਥੋਡੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੀਖੀ ਚ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਿਓ।” ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ “ਥੋਡੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਬੇਟਾ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚਾਹੋ ਲੈ ਜਾਣਾ।” ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਦਰਅਸਲ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰਚਰਨ ਚਾਹਲ ਭੀਖੀ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ, ਗੁਰਬਚਨ ਭੁੱਲਰ, ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ, ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਤੇ ਬਲਦੇਵ ਮੋਗਾ, ਜਸਵੰਤ ਕੰਵਲ, ਰਾਪ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪੜ੍ਹਦਾ।ਉਹ ਨਵਯੁੱਗ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਮੰਚ ਭੀਖੀ ਦਾ ਕਈ ਸਾਲ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਕਈ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕਦਮੀ ਰਹੀ। ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਮਸਤ ਮੌਲਾ ਤੇ ਘੌਲੀ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਹੁਨਰ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਗੁਰਚਰਨ ਚਾਹਲ ਭੀਖੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ‌ ਕਿਤਾਬ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ; ਨਾਂ ਸੀ ‘ਗੁਰਚਰਨ ਚਾਹਲ ਭੀਖੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ’। ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੋਟ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਲਿਖਦਾ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ‘ਜੋਤ’ ਲਈ ਰਿਤਜਾ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖ ‘ਲਿਖੇ ਜੋ ਖ਼ਤ ਤੁਮਹੇਂ…’ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਛਪਵਾਇਆ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ।ਕ੍ਰਿਕਟ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹੇ।
ਉਹ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਭੀਖੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ‘ਅਜੀਤ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ।ਉਹ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ ।ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂ, ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ ਉਸਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਇੰਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਉਹ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ’ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ।ਉਸ ਨੇ ਪੀਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ । ਕਿਸੇ ਦੀ ਈਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ,ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ‘ਚੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਮਿਲਿਆ।ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਸ਼ਹੀਦ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਭੀਖੀ ਦਾ ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੰਜਾਬ ਮਾਰਬਲ ਹਾਊਸ ‘ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੌਣਕਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
.. ਉਸਦੇ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 15 ਕੁ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ । ਜੂਨ, ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ।ਜਨਗਣਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਖਪ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਕੰਮ ਤੋਂ ਅੱਕ ਕੇ ਮੈਂ ਪੈਰੋਡੀ ਲਿਖ ‘ਰਾਂਝਣ ਚਾਰ ਬਿਨਾਂ ‘ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।

ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਵੈਰੀਆ
ਖਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ

ਮੇਰਾ ਜੀ ਕਰੇ
ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਮਲੇ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ
ਕਰਾਂ ਗੱਪ-ਸ਼ੱਪ
ਨਾਲੇ ਬਾਜੀ ਤਾਸ਼ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਵਾਂ
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਚ
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਚ
ਸਫ਼ਰ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਭੜਕੇ
ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੋ ਵੈਰੀਓ…

ਬਲਦੇਵ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਆਇਆ,
“ਕਿੱਦੇਂ ?, ਕਿੱਥੇ? ਕੌਣ -ਕੌਣ ?”
ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੀਂ ਸਕਾਰਪੀਓ ਲਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਕਾਰ ਉੱਤੇ ਝੂਟੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਕਿਸੇ ਠੰਡੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਅਸੀਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਖਿੱਚ ਲਈ। ਮੈਂ ਗੁਰਲਾਲ, ਮੱਖਣ ਬਤਰਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ ਤੇ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠਾ ਬਲਦੇਵ ਸਿੱਧੂ ।ਖੂਬ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਲਤੀਫ਼ੇ, ਸਾਹਿਤ, ਚੋਭਾਂ, ਹਾਜ਼ਰ ਜੁਆਬੀਆਂ, ਗੀਤ, ਪਰੋਡੀਆਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ।ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਦੇਹ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਮਾਨਸਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਇਲਾਜ਼ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਘੌਲ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। 25 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਡੀ ਐਮ ਸੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਲੈ ਕੇ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਪਤਾ ਲੈਣ ਗਏ, ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਕਹਿੰਦਾ, “ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਣਾ ਮਿਲਦੇ ਆਂ ਛੇਤੀ…।”
ਫਿਰ 29 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੁੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ।ਏਸ ਝਟਕੇ ਨੇ ਲੱਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ।ਅਸੀਂ ਮਿੱਤਰ ਬਹੁਤ ਰੋਏ ,ਗੁੰਮਸੁੰਮ ਹੋਏ, ਚੁੱਪ ਹੋਏ, ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ..
..ਹੁਣ ਉਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਚ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ।ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਉਸ ਇਡੀਟ ਨੂੰ ਸਵਾਨੰਦਨ ਕਿਰਕਰੇ ਕਦੋਂ ਮਿਲਿਆ? ਕਦੋਂ ਉਹ ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਚਿਤਰ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਟੋਹਾਂ ਉਹਦੇ ਗੀਤ ਚ ਆ ਗਈਆਂ। ਕਿਰਕਿਰੇ ਤੇਰੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ:

…ਕਹਾਂ ਸੇ ਆਇਆ ਥਾ ਵੋਹ ਕੇ..
ਛੂਹ ਕੇ ਹਮਾਰੇ ਦਿਲ ਕੋ
ਕਹਾਂ ਗਯਾ ਉਸੇ ਢੂੰਡੋ…….
——
ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ
9876155530