ਸ੍ਰੀਮਦ ਉੱਤਰਾਧਿਐਨ ਸੂਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਮਝਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ : ਭਾਰਤ ਕੇਸਰੀ ਡਾ. ਵਰੁਣ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ

ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਖੁਰਮੀ,ਮਾਨਸਾ 9 ਨਵੰਬਰ:  ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀਮਦ ਉੱਤਰਾਧਿਐਨ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ, ਆਤਮ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਭਾਰਤ ਕੇਸਰੀ, ਓਜਸਵੀ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰ ਡਾ. ਵਰੁਣ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸ਼ਰਾਵਕ-ਸ਼ਰਾਵਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ ਉੱਤਰਾਧਿਐਨ ਸੂਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।                                                                       ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਧੁਰ ਵਕਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਰੂਪੇਸ਼ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ‘ਰਜਤ’ ਨੇ ਸੂਤਰ ਦੀ ਮੂਲ ਵਾਚਨਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਡਾ. ਵਰੁਣ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ 21ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਸਮੁੰਦਰਪਾਲੀਯ’ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚੰਪਾਨਗਰੀ ਦੇ ਪਾਲਿਤ ਸੇਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਬਾਲਕਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਲਈ ਲਿਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਲਾਲ ਕਨੇਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਚੋਰੀ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰਪਾਲ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਸਾਧੂ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਬਲ ’ਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 22ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜੀਮਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਰਥਨੇਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜੀਮਤੀ ਨੇ ਆਤਮਬੋਧ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਲਈ। ਰਾਜੀਮਤੀ ਵੀ ਸਾਧਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਮਤੀ ਵੱਲੋਂ ਰਥਨੇਮੀ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 23ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਕੇਸ਼ੀ-ਗੌਤਮੀਯ’ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ਼ੀਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਣਧਰ ਗੌਤਮ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਕੇਸ਼ੀਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਘੋੜੇ ਦੀ ਉਪਮਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ? ਗੌਤਮ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਲਗਾਮ ਨਾਲ ਮਨ ਰੂਪੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਮਨ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। 24ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਪ੍ਰਵਚਨ-ਮਾਤਾ’ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪ੍ਰਵਚਨ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਮਯਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। 25ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਯੱਗੀਯ’ ਵਿੱਚ ਜੈਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਜੈਘੋਸ਼ ਨਾਮਕ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਯੱਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਾਈ ਗਈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਬੋਧ ਹੋਣ ’ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਲਈ। 26ਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ‘ਸਮਾਯਾਰੀ’ ਵਿੱਚ ਸਮਾਚਾਰੀ ਅਰਥਾਤ ਸਮਯਕ ਆਚਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਧੂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਮਰਿਆਦਾਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਚਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਸੁਣਾਏ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵ ਜਗਤ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੀਖਿਆ ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਲਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਈ ਔਖੇ ਉਪਸਰਗਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸਹਾਰੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਆਤਮਬਲ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਧਨਾ ਆਪਣੇ ਬਲ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾ ਕਰਨ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਯੋਤਸਰਗ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ, ਮੌਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਨੈ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਸਥਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਉਪਸਰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਖੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਾਵਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਿਮ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੇਸ਼ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ ਉੱਤਰਾਧਿਐਨ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੂਤਰ ਸੰਜਮ, ਕਰੁਣਾ, ਆਤਮਗਿਆਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮੌਕੇ ਸੇਵਾ ਸਮਰਾਟ, ਉਪ-ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਗੁਰਦੇਵ ਸ੍ਰੀ ਪੰਕਜ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮੰਗਲ ਪਾਠ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਫੋਟੋ :3 ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਦੇ ਜੈਨ ਸੰਤ।